Maria Fołtyn
Biografia
Maria Fołtyn urodziła się 28 stycznia 1924 roku w Radomiu jako córka Józefa i Pauliny. Dzieciństwo spędziła w Radomiu, gdzie ukończyła Zakłady Naukowe Marii Gajl.
Rozpoczęła naukę śpiewu w 1945 roku w Gdańsku-Wrzeszczu, w Gdańskim Instytucie Muzycznym, który przekształcił się w pierwszą w Gdańsku Średnią Szkołę Muzyczną. Później kontynuowała studia wokalne w Katowicach pod kierunkiem Adama Didura, a po jego śmierci w 1946 roku w Sopocie pod kierunkiem Ludwiga i Wandy Hendrichów. W 1949 ukończyła studio muzyczno-dramatyczne Iwo Galla. Po przeprowadzce do Warszawy była uczennicą Ady Sari (1950–1957). W późniejszych latach pobierała też lekcje śpiewu u Giulia Tess w Vercelli (1957) oraz W. Baumlera w Lipsku (1965).
Jest absolwentką Wydziału Reżyserii Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Warszawie (1973).
Podczas studiów w Gdańsku w 1948 przygotowywała tytułową rolę Halki Stanisława Moniuszki w Operze Leśnej w Sopocie. W zastępstwie chorej solistki zadebiutowała tą rolą na scenie operowej w Operze Śląskiej w Bytomiu 31 stycznia 1949. Po zaledwie jednym przedstawieniu wróciła do Gdańska, gdzie Iwo Gall przygotowywał inscenizację na otwarcie Opery Bałtyckiej 24 sierpnia 1949. Podczas szóstego przedstawienia została zauważona przez Zdzisława Górzyńskiego i zabrana do Warszawy, gdzie została solistką Opery Warszawskiej, debiutując rolą Balladyny w operze Goplana Żeleńskiego.
Przed 1953 została żoną Adama Świerzyńskiego. Później jej drugim mężem był dziennikarz Bolesław Nencki. W 1962 została solistką teatru operowego w Lipsku. W latach 1965–1967 występowała w teatrach operowych RFN, m.in. w Lübecku i Hamburgu. Po powrocie do Polski w latach 1967–1970 była solistką Teatru Wielkiego w Łodzi. Od 1971 zajęła się reżyserią spektakli operowych. Wyreżyserowała m.in. Halki w Hawanie, Meksyku i Ankarze oraz Strasznego dworu w Bukareszcie. Występowała także z recitalami m.in. w Bonn, Hamburgu, Rzymie, Mediolanie, Moskwie, Leningradzie, Pradze, Nowym Jorku, Toronto i Ottawa oraz wielu innych. Jest laureatką dwóch międzynarodowych konkursów wokalnych: w Vercelli (1956) i Chiararté (1957). W styczniu 1976 roku podpisała list protestacyjny do Komisji Nadzwyczajnej Sejmu PRL przeciwko zmianom w Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. W latach 1978–1998 była dyrektorem artystycznym Międzynarodowego Festiwalu Moniuszkowskiego w Kudowie-Zdroju.
W 1988 założyła w Warszawie Towarzystwo Miłośników Muzyki Moniuszki i została jego prezesem. W 1999 otrzymała tytuł Honorowego Obywatela Miasta Radomia, a 20 listopada 2000 – doktorat honoris causa Akademii Muzycznej im. Karola Lipińskiego we Wrocławiu. Za swą działalność otrzymała wiele państwowych nagród i wyróżnień. Była członkinią honorową Polskiego Stowarzyszenia Pedagogów Śpiewu.
2 czerwca 2012 przed budynkiem Zespołu Szkół Muzycznych w Radomiu odsłonięto pomnik artystki autorstwa Mariana Molendy. Maria Fołtyn zmarła 2 grudnia 2012 w Warszawie na skutek komplikacji po udarze mózgu; pogrzeb odbył się w Teatrze Wielkim-Operze Narodowej, a pochowano ją na cmentarzu Powązkowskim.